Cumhuriyet’in ilk yıllarında Ankara’da yaz ayları ülkenin diğer şehirlerine göre daha ağır geçmekteydi. Denizi, gölü, nehri olan şehirlerde -elbette olanaklar ölçüsünde- serinlemek daha mümkündü. O sıcak günlerde serinlemek isteyen Ankaralılar yaz aylarında Hatip Çayı’na, İncesu Deresi’ne ya da Kayaş bahçelerine giderdi.

Ankara’nın modern bir şehir olma yolunda hızla ilerlediği yıllarda meydanlarda irili ufaklı süs havuzları birbiri ardına inşa edilmişti, ediliyordu. Ancak henüz şehirde yüzme havuzu yoktu. 1932 yılından başlayarak Ankara Orman Çiftliği’nin Karadeniz ve Marmara havuzları trenle veya kaptıkaçtılarla çiftliğe gelen Ankaralıların akınına uğrayacaktı. Sonra Çubuklu Barajı gölü, 1943’te Gençlik Parkı’nın büyük havuzu ve 1968’de de 19 Mayıs Yüzme Havuzu serinlemek isteyenlerin yeni buluşma mekânları olacaktı.

1925 yılında bataklık kurutularak Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan Atatürk Orman Çiftliği geniş tarım arazileri, havuzları, köşkleri, lokanta ve gazinoları ile Ankara’nın sosyal hayatına çölde bir vaha gibi doğmuştu. Çiftlik, başkentte birçok anıtsal kamu binasına imza atan İsviçreli Mimar Prof. Dr. Ernst A. Egli tarafından “kamusal park” olarak tasarlanmıştı. Çiftlik içinde Karadeniz ve Marmara denizlerine benzetilerek inşa edilen havuzlar, Atatürk’ün isteği üzere Ankaralıların kullanımına açılmıştı. Toplumsal alanda kadın erkek eşitliğinin sağlandığı havuzlar ve mesire alanları aynı zamanda Cumhuriyet’in çağdaş yaşam modelinin hayata geçtiği mekânlar olmuştu.

Marmara Havuzu’ndan daha büyük olan Karadeniz Havuzu, Ankaralıların yüzebileceği, güneşlenebileceği, su sporlarını yapabileceği, kürek çekebileceği, yarışların yapıldığı bir havuz olarak hizmet vermeye başladı. 1926’da inşa edilen Marmara Havuzu ve yanı başındaki Marmara Köşkü gazinosu ise halkın uzun yıllar nefes aldığı, eğlendiği bir yer oldu. 

Ankaralıların ilk yüzme havuzu ile tanıştıkları o günlere geri dönelim… 8 Ağustos 1932 tarihli Vakit gazetesinde “Ankara’da Bir Banyo” başlığı ile imzasız yayımlanan yazıdan birkaç satırı birlikte okuyalım: “Evvelki cumartesi Ankara’da büyük bir havuz yüzme yeri olarak açılmıştır. Karadeniz havuzu, çiftlikten şehre doğru uzayan büyük ağaçlama sahasını sulamak için yapılmış olan 7.500 tonluk muazzam bir havuzdur. Çiftlik idaresi bu büyük havuzdan, Ankaralıların bir yüzme havuzu şeklinde istifade etmelerine karar vermiş ve lâzım gelen tertibatı yaptırmıştı. Saat ona doğru bir iki aile ve iki üç heveskârdan başka havuzun içinde kimse yoktu. Saat on dörde doğru şehirden büyük bir akın başladı. Renk renk mayolu gençler çabucak soyunuyor ve havuza atlıyorlardı. (…)

Saat on beşte yüzenleri seyredenlerle beraber Karadeniz’in etrafında mübalâğasız birkaç bin kişi vardı. Kumla örtülmüş bir kısımda güneş banyosu yapanlar, yıldız şeklinde toplananlar, ehramlar kuran sporcularla hatırımda kalan Florya’dan çok daha canlı ve şen bir manzara hâsıl olmuştu. (…)

Su çok güzel ve tam ılıktı. Bir kere giren sekiz on defa girmeden havuzun kenarından ayrılamıyordu. Havuzun bir kenarını kaplayan seyircilerin de safasına diyecek yoktu. Ankara’da bu eğlenceli ve neşeli deniz günü tam on dokuza kadar devam etti. Kimse havuzdan çıkmak istemiyor, akşamın serinliğinde yüzmeye devam etmek istiyordu.”

Bir zamanlar yaz aylarında Ankara’nın sıcak ve kurak havasından bunalanların tercih ettiği, dinlendiği, piknik yaptığı ve havuzlarında yüzdüğü Atatürk Orman Çiftliği ya da o zamanlardaki ismiyle Gazi Orman Çiftliği uzun zamandır sadece anılarda yaşıyor. Kamusal mekânların ve onlara ait toplumsal belleğimizin itina ile silindiği günümüzde bir zamanlar Ankaralıların gündelik yaşamının önemli parçası olan, 1950’lerden başlayarak parça parça yok edilen Atatürk Orman Çiftliği’ni, serinlemek, yüzmek için gidilen havuzlarını analım istedik…